به گزارش سلامت نیوز به نقل از ایرنا، امروز ایران در حالی حدود ۱۳ درصد جمعیت بالای ۶۰ سال دارد که تداوم کاهش نرخ فرزندآوری و تغییر ساختار سنی، کشور را به سمت مرحله گستردهتری از سالمندی جمعیت سوق میدهد، روندی که برآوردها نشان میدهد میتواند تا سال ۱۴۳۰ سهم سالمندان را به حدود ۳۰ درصد برساند و فشار قابلتوجهی بر نظام سلامت، صندوقهای بازنشستگی، دستگاههای حمایتی و اقتصاد کشور وارد کند، از این رو برنامهریزی برای مواجهه با این تحول جمعیتی باید پیش از رسیدن به اوج سالمندی آغاز شود.
جمعیت ایران آرامآرام در حال تغییر چهره است، نسلی که روزگاری بخش بزرگی از جامعه را جوانان آن تشکیل میدادند، حالا با کاهش تولدها و افزایش امید به زندگی، جای خود را به جامعهای میدهد که سهم سالمندان در آن هر سال بیشتر میشود، این تغییر شاید امروز چندان محسوس نباشد، اما اعداد تصویر دیگری را پیش روی سیاستگذاران قرار میدهند، اکنون از هر ۱۰۰ ایرانی حدود ۱۳ نفر بالای ۶۰ سال هستند و اگر روند جمعیتی کنونی ادامه پیدا کند، این نسبت تا سال ۱۴۳۰ میتواند به حدود ۳۰ نفر برسد، نقطهای که دیگر سالمندی جمعیت تنها یک موضوع جمعیتی نیست، بلکه به مسالهای اقتصادی، اجتماعی، درمانی و حتی رفاهی تبدیل خواهد شد.
ایران در مسیر سالمندی جمعیت قرار دارد و پیشبینی میشود در سال ۱۴۳۰، کشور با مرحله گستردهتری از سالمندی جمعیت مواجه شود، کاهش نرخ فرزندآوری و تغییر ساختار سنی جمعیت از مهمترین عوامل شکلگیری این روند است، در همین راستا سیاستهای جوانی جمعیت و مشوقهای فرزندآوری با هدف مدیریت تحولات جمعیتی و جلوگیری از پیامدهای ناشی از سالمندی جمعیت در کشور دنبال میشود.
سالمندی مرحلهای طبیعی از چرخه زندگی است و نحوه مواجهه امروز جامعه با این دوره، شرایط زندگی نسلهای آینده را نیز تحت تاثیر قرار خواهد داد در پژوهش هایی در مورد ساختار سنی و وضعیت سالمندی استانهای کشور در افق ۱۴۳۰ نشان میدهد کاهش باروری تنها به معنای تولد کمتر کودکان نیست بلکه میتواند ساختار سنی کشور را دگرگون کند و سرعت ورود ایران به مرحله سالمندی را افزایش میدهد.
سالمندی جمعیت تنها در افزایش تقاضا برای خدمات درمانی محدود نمیشود، افزایش تعداد سالمندان به معنای رشد نیاز به خدمات مراقبتی، توانبخشی، مراقبت در منزل، مناسبسازی محیط و خدمات رفاهی نیز خواهد بود و علاوه بر اینکه نظام بازنشستگی را دچار تغییراتی می کند بلکه با چالش هایی جدی نیز مواجه می کند و می طلبد که از هم اکنون به فکر تامین معیشت و زندگی سالمندان باشیم، فاصله زمانی میان وضعیت کنونی و ورود ایران به مرحله سالمندی شدید، فرصتی برای سیاستگذاری و اصلاح ساختارهاست که اگر از دست برود، جبران پیامدهای آن دشوارتر خواهد بود، بنابراین به طور جدی نیازمند برنامه ریزی و آماده سازی زیر ساخت برای ورود به این مرحله جمعیتی هستم.
به اعتقاد کارشناسان ، با ورود به مرحله سالمندی جمعیت شاهد افزایش فشار به دستگاه های حمایتی خواهیم بود چراکه جمعیت سالمند در افق ۱۴۳۰ که تقریبا یک سوم جمعیت را تشکیل می دهند نیازمند خدمات سلامت، مراقبتهای طولانیمدت، مستمریهای بازنشستگی و حمایتهای اجتماعی خواهند بود و ارایه این خدمات نیز باید افزایش یابد، از سوی دیگر با پیر شدن جمعیت فعالیت های اقتصادی نیز کاهش می یابد و پیامدها و نتایج آن در حوزه های مختلف از جمله بهداشت و درمان، اقتصادی و اجتماعی را شاهد خواهیم بود، بنابراین اگر چه سالمندی جمعیت روندی اجتنابناپذیر است اما برای مواجهه با سالمندی جمعیت به یک برنامه همه جانبه نیازمندیم و سیاستگذاران و تصمیم گیران باید پیش از رسیدن کشور به اوج سالمندی تدابیر لازم را داشته باشند.
شاخص جوانی جمعیت کشور ۲۱.۵ درصد است
دبیر ستاد ملی جمعیت معتقد است؛ یکی از شاخصهایی که باید مورد توجه قرار گیرد، شاخص جوانی جمعیت است و این شاخص بر اساس تعداد جمعیت زیر ۱۵ سال محاسبه میشود و در کشور ما حدود ۲۱.۵ درصد است، یعنی در میان ۱۰۰ نفر جمعیت در نظر بگیریم، حدود ۲۱.۵ نفر از آنها زیر ۱۵ سال هستند.
مرضیه وحید دستجردی با بیان اینکه این وضعیت در حال حاضر هنوز شرایط خوبی دارد تاکید کرد: اما با روند نزولی جمعیت، ممکن است تغییر کند، برای مثال، شاخص جوانی جمعیت در استان گیلان به ۱۴.۲ درصد رسیده است؛ یعنی از هر ۱۰۰ نفر جمعیت، ۱۴.۲ نفر زیر ۱۵ سال هستند.
دبیر ستاد ملی جمعیت هشدار داد: اگر همه ما با همین وضعیت حرکت کنیم، استان ها به تدریج آیندهای شبیه وضعیت امروز گیلان خواهند داشت؛ بنابراین نباید اجازه دهیم به آن نقطه برسیم، باید ابتدا سرعت این روند را کاهش دهیم و سپس آن را به سمت افزایش هدایت کنیم.
شاخص سالمندی؛ ۱۳ درصد برای جمعیت بالای ۶۰ سال
وحیددستجردی درباره شاخص سالمندی نیز گفت: اگر سالمندی را جمعیت ۶۰ سال به بالا در نظر بگیریم، در حال حاضر شاخص سالمندی کشور حدود ۱۳ درصد است؛ یعنی از هر ۱۰۰ نفر جمعیت، ۱۳ نفر بالای ۶۰ سال هستند و اگر سن ۶۵ سال به بالا را معیار قرار دهیم، این شاخص حدود ۹ درصد است؛ یعنی از هر ۱۰۰ نفر جمعیت کشور، حدود ۹ نفر بالای ۶۵ سال هستند.
دبیر ستاد ملی جمعیت خاطرنشان کرد: این وضعیت در حال حاضر برای کل کشور قابل قبول است، اما با روندی که در پیش گرفتهایم، در سال ۱۴۳۰، یعنی حدود ۲۵ سال آینده، شاخص سالمندی میتواند به ۳۰ درصد برسد که در آن زمان رقم بسیار بالایی خواهد بود.
حدود ۱۵ تا ۲۰ سال تا بسته شدن پنجره جمعیتی
وی درباره پنجره جمعیتی کشور گفت: تا بسته شدن پنجره جمعیتی کشور حدود ۱۵ تا ۲۰ سال فاصله داریم. امیدواریم از این فرصت استفاده کنیم و مشکلاتی را که در این سالها داشتهایم و کاهشهایی را که تجربه کردهایم، جبران کنیم و بتوانیم بر آینده ایران تأثیرگذار باشیم.
وی گفت: امیدآفرینی، کار رسانه، هنر و تبلیغ، از جمله اقداماتی است که باید انجام شود، در کنار آن، ستاد ملی جمعیت و دستگاههای مختلفی که با قانون حمایت از خانواده و جوانی جمعیت مرتبط هستند نیز باید به وظایف خود عمل کنند.
سالمندی جمعیت اجتناب ناپذیر است
معاون بهداشت وزارت بهداشت، درمان و آموزش پزشکی اعتقاد دارد در حوزه جمعیت نمیتوان با سیاستهای خطی و تکبعدی به نتیجه رسید و گفت: کاهش جمعیت خود یک معلول است، نه علت؛ بنابراین برای اصلاح این روند باید مجموعهای از عوامل اقتصادی، اجتماعی، فرهنگی و خانوادگی که به کاهش فرزندآوری منجر شدهاند، شناسایی، تحلیل و برطرف شوند و حتی اگر جمعیت را هم زیاد کنیم باید به یاد داشته باشیم سالمندی جمعیت اجتناب ناپذیر است.
علیرضا رییسی افزود: اکنون به عقلانیت نیاز داریم و باید دادههای مناسبت پژوهشی در حوزههای مختلف در دسترس داشته باشیم تا درست حرکت کنیم، آینده ایران با ترس ساخته نمیشود بلکه با علم و امید ساخته میشود.
وی ادامه داد: برای نمونه، ایجاد اشتغال میتواند یکی از عوامل مؤثر بر افزایش جمعیت باشد اما بهتنهایی کافی نیست، تبلیغات رسانهای نیز ممکن است در این زمینه نقش داشته باشد اما نمیتواند جایگزین سیاستهای جامع شود و سیاست جمعیتی موفق، نیازمند نگاه شبکهای و بررسی همزمان مجموعهای از عوامل و علل مؤثر بر رفتار جمعیتی است.
رئیسی خاطرنشان کرد: وقتی در مورد انسانها صحبت میکنیم باید تمام جوانب انسانی را در نظر بگیریم و باید کاری کنیم جوانان با امید زندگی کنند، شاغل شوند، ازدواج کنند و صاحب فرزند شوند تا شرایط بهبود پیدا کند.
وی تصریح کرد: ما فقط در مورد جمعیت صحبت نمیکنیم مساله تغییر ساختار جمعیت نیز هست و تا حدود ۲۸ سال آینده از هر سه نفر یک نفر سالمند خواهند بود، پس باید در دو جبهه جوانی جمعیت و داشتن سالمندان فعال و سالم کار کنیم اما لازم است در حوزه سیاستگذاری، جامعه را برای سالمندان مهیا کنیم.
معاون وزیر بهداشت با طرح این پرسش که آیا جوانان ما تمایل به داشتن فرزند دارند؟ گفت: پاسخ بله است اما چرا ازدواج نمیکنند و اگر ازدواج کردهاند چرا صاحب فرزند نمیشوند، این مشکل را نباید سیاستگذاران به گردن مردم بیندازند بلکه باید موانع را برداریم تا جوانان ازدواج کنند، جوان امروز نیازمند شغل، درآمد و اطمینان از آینده است تا ازدواج کند.
رئیسی ادامه داد: بر اساس یک نظرسنجی جهانی، دو سوم جوانان ازدواج را مهمترین آرمان زندگی خود میدانند، ۸۰ درصد جوانان امید به داشتن فرزند دارند و حداقل ۲ فرزند میخواهند، ۸۰ درصد نیز ابراز کردند کودکان برای آنها امید و شادی به بار میآورند. دو سوم پاسخ دهندگان نیز نسبت به آینده پاسخ مثبت داشتهاند اما مواردی همچون امید مالی، اقتصادی، مسکن و اشتغال را به عنوان موانع ازدواج مطرح کردهاند.
رئیسی گفت: حتی برخی مواقع میتوان به آن نگاه مثبت داشت چرا که بعد از انقلاب امید به زندگی از ۵۰ سال به ۸۰ سال رسیده و جمعیت بیشتر زنده میماند و سالمند میشود.
هشدار نسبت به شتاب بالای سالمندی در ایران
رییس سازمان بهزیستی کشور با هشدار نسبت به شتاب بالای سالمندی در ایران گفت: اگر برای مدیریت این روند برنامهریزی نکنیم در سالهای آینده با یک ابربحران اجتماعی مواجه خواهیم شد اما در صورت برنامهریزی صحیح، سالمندی میتواند به فرصتی برای توسعه اقتصادی و اجتماعی کشور تبدیل شود.
سید جواد حسینی با تشریح وضعیت سالمندی در ایران افزود: بر اساس معیارهای جمعیتشناسی، اگر هفت درصد جمعیت یک کشور بالای ۶۰ سال باشد، آن کشور جوان، بین هفت تا ۱۴ درصد در حال ورود به سالمندی، بین ۱۴ تا ۲۳ درصد کشور سالمند، بین ۲۳ تا ۲۷ درصد کشور سالخورده و از ۲۷ درصد به بالا شدیدا سالخورده محسوب میشود، در حال حاضر حدود ۱۴ درصد جمعیت ایران بالای ۶۰ سال سن دارند که در این میانگین سنی، کشور وارد مرحله سالمندی شده است و بر اساس پیشبینیها تا سال ۱۴۳۰ بیش از ۳۱ درصد جمعیت کشور را سالمندان تشکیل خواهند داد و ایران به جامعهای شدیدا سالخورده تبدیل میشود.
رئیس سازمان بهزیستی کشور با تاکید بر ضرورت تبدیل موضوع سالمندی به یک مساله اجتماعی گفت: اگر امروز به موضوع سالمندی توجه نکنیم در آینده با بحرانهای اجتماعی پیچیدهای روبهرو خواهیم شد اما در صورت برنامهریزی مناسب، سالمندی میتواند فرصتهای جدیدی در حوزه اشتغال و اقتصاد ایجاد کند.
وی با اشاره به مفهوم اقتصاد نقرهای افزود: ایجاد مشاغل مرتبط با مراقبت از سالمندان، یکی از سریعترین و پایدارترین فرصتهای اشتغالزایی در دنیاست و ایران نیز باید از این ظرفیت بهرهمند شود.
کارشناسان معتقدند اگر چه تحولات جمعیتی آرام و بی صدا رخ می دهد و گاهی از نظرهای حتی برنامه ریزان و صاحبان فکر و اندیشه به دور می ماند اما ایران در آستانه یک تحول بزرگ جمعیتی (سالمندی ) قرار دارد که می تواند ساختارهای مختلف کشور از جمله اقتصادی و اجتماعی را به شدت تحت تاثیر قرار دهد، افزایش جمعیت سالمند تنها یک عدد و رقم نیست، افزایش سهم سالمندان به معنای افزایش نیاز به خدمات درمانی، مراقبت، حمایتهای درمانی و بهداشتی، بیمههای بازنشستگی و خدمات توانبخشی است می تواند در آینده ای نه چندان دور به یک ابر چالش تبدیل شود و ضروری است که از هم اکنون دست اندرکاران، سیاستگذاران و مدیران اجرایی به فکر کنترل و مهار این ابرچالش باشند.
نظر شما